کتاب، همان یار مهربان که همه ما از کودکی با آن آشنا هستیم این روزها تا حد زیادی از زندگی هایمان دور شده است. با گسترش علم و تکنولوژی و باز شدن پای شبکه های اجتماعی به زندگی ما، کتاب و کتابخوانی این روز ها به دست فراموشی سپرده شدند و متاسفانه آمار مطالعه در کشور ما به طرز وحشتناکی کاهش یافته است. اما هنوز هم می توان در این مورد کاری کرد. اولین قدم این است که از خودمان بپرسیم چرا باید کتاب بخوانیم؟ یا فواید کتاب و کتابخوانی برای ما چیست؟ پاسخ دادن به همین سوال ها تا حد بسیار زیادی به ما کمک خواهد کرد که به یک فرد کتابخوان تبدیل شویم که نمی تواند کتاب را از زندگی اش کنار بگذارد.
بسیاری از ما کتاب خواندن را تنها به درس و مدرسه و دانشگاه محدود می کنیم، در حالی که کتاب خوانی می تواند یک تفریح خوب و لذت بخش برای کسانی باشد که نمی دانند اوقات فراغت خود را چگونه بگذرانند. خوشبختانه در کشور ما ۲۴ آبان ماه به عنوان روز کتاب و کتابخوانی نامگذاری شده است. در هفته کتاب و کتابخوانی، جشن ها و سخنرانی های متعددی در نقاط مختلف در مورد اهمیت و جایگاه کتاب برگزار می شود. برای اینکه بهتر درک کنیم چرا کتاب و کتابخوانی تا این حد مهم است؛ در ادامه این موضوع را از جنبه های مختلف بررسی خواهیم کرد. کتاب خوانی در درجه اول بر روی افراد و در مرحله بعد بر روی جامعه تاثیر می گذارد و موجب پیشرفت یا پسرفت یک اجتماع خواهد شد. پس اگر میخواهید بدانید چرا باید کتاب بخوانیم؟ این ماله را تا انتها مطالعه کنید.
فواید فردی کتاب و کتابخوانی
همانطور که گفتیم کتاب خواندن می تواند از جنبه های مختلفی زندگی شما را تحت تاثیر قرار دهد؛ اما شاید مهمترین آنها زندگی شخصی و فردی شما باشد. باهم برخی از مهمترین آنها را بررسی خواهیم کرد.
امروزه، مطالعهی ما به خواندن آخرین پستهای فیسبوک و توئیتر محدود شده است. بسیاری از ما، آخرین باری را که کتاب خواندهایم، بهیاد نمیآوریم. اما باید بدانید که مطالعهی روزانه فواید بسیار زیادی دارد که ما با ترک مطالعه، از مزایای فوقالعادهی آن بیبهره میمانیم.
یکی از تحقیقات اخیر درمورد مطالعه نشان داده است که لذت بردن از خواندن آثار ادبی، توانایی خواندن ذهن را در افراد افزایش میدهد. نتایج این تحقیقات که در مجلهی Science منتشر شده است، نشان میدهد که خواندن آثار ادبی، مهارتی را فرد میپروراند که با عنوان «تئوری ذهن» شناخته میشود. این مهارت عبارت است از توانایی خواندن افکار و احساسات دیگران.
وقت، بزرگترین دارایی ما است. اگر دوست دارید با صرف کمترین میزان وقت، بیشترین آموزش را ببینید، باید با خلاصه کتاب های ذهن آشنا شوید. ما در ذهن، مجموعهای از جذابترین و کاربردیترین کتابهای روانشناسی، مدیریت، توسعه فردی و توسعه کسبوکار را برای شما خلاصه کردهایم. پکیجهای خلاصه کتاب ذهن به فشردهترین حالت ممکن و بدون جا انداختن حتی یک نکته از کتابها مخصوص افرادی است که به علیرغم کمبود وقت، دغدغه دانایی و آموزش دارند. کافیست اپلیکیشن ذهن را نصب کنید و به مجموعهای گسترده از محتوای آموزشی دسترسی پیدا کنید.
۱. افزایش آرامش و کاهش استرس
اگر در زندگی روزمره استرس زیادی را تجربه میکنید، کتاب بخوانید. تحقیقات انجامشده در سال ۲۰۰۹ در دانشگاه ساسکس (Sussex) نشان داد که مطالعه کردن، مؤثرترین روش برای مقابله با استرس است. کتاب خواندن حتی از فعالیتهای محبوبی مانند گوش دادن به موسیقی، لذت بردن از یک فنجان چای یا قهوه و قدم زدن، در حفظ آرامش هنگام مواجهه با مشکلات و مقابله با استرس بسیار مؤثرتر است.
نتایج این تحقیقات با ارزیابی ضربان قلب و تنشهای عضلانی مورد بررسی قرار گرفته بود. شرکتکنندگان در این پروژهی تحقیقاتی تنها ۶ دقیقه بعد از شروع به خواندن و ورق زدن کتاب، آرامش را احساس میکردند.
یکی از محققان این پروژه، دکتر دیوید لویس (David Lewis) در گفتوگو با تلگراف اعلام کرد:
«فرقی نمیکند که چه کتابی را برای خواندن انتخاب کنید، زمانی که غرق در ماجرا و موضوع کتاب میشوید، از دنیای نگرانیها و استرسهای روزمره فاصله میگیرید و زمانی را برای کشف تخیلات و دنیای نویسنده صرف میکنید.»
فرقی نمیکند که چقدر یا چرا استرس دارید. غرق شدن در دنیای یک کتاب خوب، حال و هوای شما را عوض میکند. یک رمان خوب شما را به دنیای دیگری میبرد و یک مقالهی درگیرکننده و جذاب، حواس شما را از مشکلات و ناراحتیهای فعلیتان پرت میکند و موجب آرامش میشود.
۲. تقویت ذهن و حفاظت از آن
طبق تحقیقاتی که در مجلهی آنلاین نورولوژی (Neurology) منتشر شده است، خواندن کتاب در تمام طول عمر باعث میشود که مغز در سنین پیری، توانایی خود را حفظ کند. این تحقیق روی ۲۹۴ شرکتکنندهای صورت گرفته بود که همگی در میانگین سنی ۸۹ سال از دنیا رفتند. نتایج تحقیقات ثابت کرد روند کاهش قدرت حافظهی کسانی که در طول عمر خود فعالیتهای تحریککنندهی ذهن مثل کتاب خواندن را بهطور مرتب انجام میدادند، بسیار کمتر از کسانی است که چنین فعالیتهایی را در برنامهی روزانهی خود نگنجانده بودند.
همچنین این تحقیقات نشان داد کسانی که در طول زندگی خود فعالیت ذهنی داشتند، ۳۲ درصد کمتر از دیگران با مشکلات ذهنی در دوران پیری مواجه میشوند. سرعت کاهش توانایی مغز و حافظه در کسانی که فعالیت ذهنی ندارند، ۴۸ درصد بیشتر است.
یکی از محققان این پروژه به نام رابرت ویلسون (Robert. S. Wilson) از مرکز پزشکی دانشگاه راش (Rush University) شیکاگو در مطلبی عنوان کرد:
«تحقیقات ما نشان داده است که بهکار گرفتن مغز از طریق فعالیتهای ذهنی در تمام طول زندگی از کودکی تا دوران پیری، برای سلامت مغز در دوران پیری بسیار ضروری است. با توجه به این مطلب، ما نباید تأثیر کارهای روزمره مثل خواندن و نوشتن را بر خود، فرزندان و والدینمان، نادیده بگیریم.»
۳. تحریک ذهنی و پیشگیری از آلزایمر
تحقیقات نشان داده است که تحریک ذهن و فعال نگه داشتن آن با تکنیک های تقویت حافظه، روند ابتلا به آلزایمر و زوال عقل در سنین بالا را کند میکند یا حتی از آن پیشگیری میکند. فعال نگهداشتن مغز مانع کاهش قدرت آن میشود. مغز هم مثل سایر عضلات بدن برای اینکه سالم و قوی بماند نیاز به تمرین دارد. علاوهبر کتاب خواندن، درست کردن پازل، بازیهای کامپیوتری و بازیهای فکری مثل شطرنج، تأثیرات مثبت خود را در تحریک ذهن ثابت کردهاند.
طبق تحقیقات منتشرشده در مجلهی علمی PNAS در سال ۲۰۰۱، بزرگسالانی که فعالیتهای درگیرکنندهی مغز مثل کتاب خواندن و حل معما انجام میدهند، کمتر به بیماری آلزایمر مبتلا میشوند. البته محققان، این رابطه را رابطهی پیوستگی میدانند نه علت و معلول.
در توضیح این تحقیقات آمده است:
«این نتایج به این دلیل بهدست آمده است که عدم فعالیت مغز یکی از عوامل ایجاد آلزایمر یا انعکاس تأثیرات پنهان این بیماری است.»
دکتر رابرت فریدلند (Robert P. Friedland) از محققان این پروژه در گزارش به USA Today اعلام کرده است:
«مغز هم عضوی مانند سایر اعضای بدن است و با توجه به استفادهای که از آن میشود، پیر و فرسوده خواهد شد. همانطور که فعالیتهای فیزیکی باعث قویتر شدن قلب، عضلات و استخوانبندی میشود، فعالیتهای ذهنی هم مغز را در برابر بیماریهای مربوطه، مقاوم میکند.»
۴. داشتن خواب راحت
بسیاری از متخصصانِ اختلالات خواب، توصیه میکنند که یک برنامهی روزانه برای کاهش استرس و آماده شدن برای خواب در نظر بگیریم و کتاب خواندن یکی از بهترین روشها برای مقابله با اختلالات خواب است. لامپهای پرنور و نور ساطعشده از وسایل الکترونیکی این پیام را به مغز میفرستند که زمان بیداری است و موقع خواب فرا نرسیده است. بنابراین به جای خواندن پیدیاف در لپتاپ، کتابی را زیر نور ملایم مطالعه کنید تا در کمتر از ۳۰ ثانیه به خواب بروید.
۵. افزایش همدلی
همدلی یا هماحساسی درک احساس و فهم تجربهی حسی دیگران که با قراردادن خود در جایگاه آنها حاصل میشود. طبق تحقیقات منتشرشده در مجلهی PLOS ONE، غرق شدن در داستانها و افسانهها، میتواند همدلی و هماحساسی را در فرد تقویت کند. این تحقیقات در قالب دو آزمایش انجام گرفت و نتایج آن نشان داد کسانی که تحت تأثیر یک کتاب قرار گرفته بودند، همدلی بیشتری نسبت به دیگران احساس میکردند.
محققان این پروژه در گزارشهای خود اعلام کردند:
«نتایج بهدست آمده از دو مطالعهی تجربی نشان داد که پس از یک هفته خواندن داستانهای تخیلی نویسندگانی مانند آرتور کانن دویل (Arthur Conan Doyle) یا ژوزه ساراماگو (José Saramago)، مهارتهای هماحساسی در افراد به شکل چشمگیری افزایش یافته است.
۶. مقابله با افسردگی با مطالعهی کتابهای خودیاری
مطالعهی کتابهای خودیاری یا Self-help میتواند نقش مؤثری در بهبود زندگی افراد داشته باشد. یک تحقیق در مجلهی PLOS ONE منتشر شده است که نشان میدهد خواندن کتابهای خودیاری یا کتابدرمانی، همراه با جلسات حمایتی که نحوهی استفاده از کتابها را توضیح میدهد، پس از یک سال موجب کاهش سطح افسردگی میشود.
کریستوفر ویلیامز (Christopher Williams) از دانشگاه گلاسکو درمورد این تحقیقات به بیبیسی اعلام کرد:
«ما در تحقیقات خود به این نتیجه رسیدیم که مطالعهی چنین کتابهایی، تأثیرات بالینی قابل توجهی در روند بهبود افسردگی دارد و یافتههای ما بسیار دلگرمکننده هستند. افسردگی باعث تضعیف انگیزهی افراد میشود و این باور را ایجاد میکند که تغییر برای چنین افرادی غیرممکن است.»
کتابهای خودیاری حتی در موارد افسردگیهای حاد هم میتوانند مفید واقع شوند. طبق بررسیهای انجامشده توسط دانشگاه منچستر که در سال ۲۰۱۳ منتشر شده است، افرادی که دچار افسردگیهای شدید هستند به اندازهی افرادی که افسردگی کمتری دارند، میتوانند از فواید مطالعهی کتابهای خودیاری و وبسایتهای تعاملی بهرهمند شوند.
۷. افزایش آگاهی
هر چیزی که میخوانید، اطلاعات جدیدی به اندوختههای قبلی خود اضافه میکنید. این اطلاعات، هر چند کوچک، مطمئنا روزی به کارتان میآیند. هرچه دانش و آگاهی بیشتری داشته باشید، برای غلبه بر چالشهای زندگی آمادهتر خواهید بود.
خودتان را در شرایط سختی تصور کنید. فراموش نکنید هر چیزی که دارید از قبیل پول، کار و حتی سلامتی ممکن است روزی از دستتان برود، اما دانش و آگاهی و مهارتهای شماست که همواره با شما میماند.
۸. گسترش دایرهی لغات
این مورد هم در تناسب با موردی که پیشتر اشاره کردیم قرار دارد. هرچه بیشتر کتاب بخوانید با کلمات جدیدتر و بیشتری مواجه میشوید و ناخودآگاه از آنها بیشتر در مکالمات روزمرهی خود استفاده میکنید. داشتن فن بیان و بلاغت در گفتار، در زمینههای حرفهای و شغلی کمک بسیار بزرگی به شما خواهد کرد. اینکه بدانید میتوانید در سطح بالا و با اعتماد به نفس بیشتری صحبت کنید، عزت نفس شما را افزایش میدهد.
در مسائل مربوط به شغل و حرفهتان هم اگر فردی اهل مطالعه و دارای فن بیان عالی باشید و درمورد موضوعات مختلف آگاهی نسبی داشته باشید، امکان ارتقای شغلی شما بیشتر و سریعتر فراهم میشود. در مقابل، کسانی که دامنهی لغات محدودی دارند و اطلاعات کمی از پیشرفتهای علمی و وقایع روز دارند، فرصت ارتقای شغلی را از خود میگیرند.
خواندن کتاب برای یادگیری بهتر زبانهای جدید هم بسیار حیاتی و مهم است. زبانآموزی که با کلمات بیشتری در محتواهای مختلف درگیر باشد، دامنهی لغات وسیعتری دارد و در خواندن و نوشتن فصیحتر است.
۹. تقویت حافظه
زمانی که کتابی را میخوانید، باید مجموعهای از کاراکترها، پیشزمینهی آنها، آمال و آرزوها، سرگذشت و اختلافات جزئی آنها را به خاطر بسپارید. همچنین تمام فاکتورهای فرعی را که بر روند داستان و کتاب تأثیرگذار هستند، باید در ذهن داشته باشید. همانطور که میبینید، برای اینکه بتوانید یک کتاب و داستان را دنبال کنید باید چیزهای زیادی را به خاطر بسپارید اما مغز یک عضو شگفتانگیز است و به راحتی این اطلاعات را حفظ میکند. نکتهی شگفتانگیزی که درمورد عملکرد مغز وجود دارد این است که هر بار که شما مطلب جدیدی را به ذهن میسپارید، مغز، سیناپسها یا مسیرهای عصبی جدیدی میسازد و مسیرهای قبلی را تقویت میکند. این روند به تقویت حافظهی کوتاهمدت و ثبات خلق و خو کمک میکند.
۱۰. تقویت مهارت تفکر تحلیلی
آیا تابهحال برایتان پیش آمده که یک داستان معمایی و مرموز خوانده باشید و پیش از تمام شدن کتاب، معمای داستان را حل کرده باشید؟ اگر این مورد را تجربه کردهاید به این معناست که توانستهاید با کنار هم گذاشتن اطلاعات و جزئیات موجود در داستان و دستهبندی آنها، تفکر انتقادی و تحلیلی را بهکار بگیرید و معما را حل کنید.
این توانایی در تحلیل جزئیات برای نقد داستان هم به کارتان میآید. میتوانید مشخص کنید که آیا یک اثر بهخوبی به رشتهی تحریر در آمده است؟ آیا شخصیتهای داستان بهدقت پرداخته شدهاند؟ آیا خط کلی داستان، منطقی و درست پیش میرود؟ و سؤالهایی از این دست.
اگر فرصتی پیش بیاید تا درمورد یک کتاب با دیگران بحث و گفتوگو کنید، میتوانید به روشنی نظرات خود را بیان کنید چرا که برای درک بهتر تمام جنبههای درگیر در کتاب، زمان صرف کردهاید.
۱۱. افزایش تمرکز
ما روزانه با رسانههای زیادی روبهرو هستیم و اینترنت توجه ما را به هزاران جنبهی مختلف جلب میکند. ما هر روز در آن واحد چندین کار را با هم انجام میدهیم. در یک بازهی زمانی پنج دقیقهای ممکن است هم کار خود را انجام بدهیم، هم ایمیلهایمان را چک کنیم، هم از طریق نرمافزارهای گوناگون با دو نفر دیگر همزمان چت کنیم. یک نگاهمان به توئیتر است و یک نگاهمان به نوتیفیکیشن اسمارتفون و در عین حال با همکاران خود هم تعامل داریم. این رفتار باعث افزایش استرس و کاهش بهرهوری میشود.
زمانی که کتاب میخوانید، تمام توجه شما معطوف داستان میشود، دنیای اطراف را فراموش میکنید و در جزئیات داستان غرق میشوید. برای اینکه اثرات شگفتآور مطالعه بر افزایش تمرکز را مشاهده کنید، هر روز قبل از شروع به کار، ۱۵ تا ۲۰ دقیقه کتاب بخوانید. مثلا در مسیر و زمانی که سوار مترو هستید تا به محل کار برسید، برای مطالعه وقت بگذارید. خواهید دید که با مطالعه، در محیط کار تمرکز بیشتری خواهید داشت.
۱۲. بهبود مهارت نوشتن
این مورد ارتباط مستقیمی با افزایش دامنهی لغات دارد. خواندن آثار خوب و ارزشمند تأثیر چشمگیری بر توانایی نوشتن دارد. تجربهی وزن کلام، روانی بیان و سبک نوشتاری نویسندههای مختلف، بر سبک نوشتن ما تأثیر میگذارد. همانطور که موسیقیدانها بر یکدیگر تأثیر میگذارند و از هم تأثیر میپذیرند و نقاشان از تکنیکهای اساتید قبل از خود الگو میگیرند، نویسندگان هم با خواندن آثار دیگران، یاد میگیرند که چطور افکار خود را در قالب نثر به رشتهی تحریر درآورند.
۱۳. آرامش خاطر
علاوهبر اینکه خواندن کتاب خوب موجب آرامش فرد میشود، موضوعی که درمورد آن مطالعه میکنید هم میتواند آرامش خاطر را برای شما به ارمغان بیاورد. مثلا خواندن متنهای معنوی میتواند فشار خون را کاهش بدهد و احساس آرامش را در فرد ایجاد کند. تحقیقات نشان داده است که کتابهایی با موضوع خودیاری، به بهبود کسانی که اختلالات خلقی و بیماریهای روانی خفیف دارند کمک میکند.
۱۴. مطالعه، یک سرگرمی رایگان برای زندگی باکیفیتتر
بسیاری از ما دوست داریم خودمان کتاب بخریم، برای آن حاشیهنویسی کنیم و صفحات موردعلاقهی خود را مشخص کنیم تا در مراجعات بعدی به آنها دسترسی داشته باشیم. اما این روزها خرید کتاب ممکن است بسیار گران تمام شود و ما نتوانیم تمام کتابهای مورد علاقهمان را بخریم. برای اینکه یک سرگرمی ارزان و حتی رایگان داشته باشید، به کتابخانهی محلهی خود سر بزنید و از هزاران کتابی که در کتابخانه وجود دارد به رایگان یا با پرداخت هزینهی بسیار اندکی استفاده کنید.
کتابخانهها معمولا در هر موضوعی که فکر کنید کتاب دارند و از آنجایی که هر از چندگاهی کتاب جدید به مجموعهی خود اضافه میکنند یا با سایر کتابخانهها، کتاب مبادله میکنند، همیشه منابع جدید برای خواندن در اختیارتان قرار دارد.
اگر در نزدیکی شما کتابخانه نیست یا برای رفتن به کتابخانه به دلایل مختلف، مشکل دارید میتوانید از منبع وسیع کتابهای الکترونیکی استفاده کنید. این کتابها را میتوانید از طریق کتابخوانهای الکترونیکی، تبلت یا حتی کامپیوتر مطالعه کنید. هزاران منبع رایگان در سراسر اینترنت وجود دارد که از آنها میتوانید کتابهای رایگان دانلود کنید.
هر سلیقهای که داشته باشید، کتابی وجود دارد که توجه شما را جلب کند. با توجه به علاقهی خود یک زمینه را انتخاب کنید و مطالعه را از آن شروع کنید؛ ادبیات کلاسیک، شعر، مجلات مد، بیوگرافی، کتابهای مذهبی، کتابهای خودیاری، ادبیات خیابانی، رمانهای عاشقانه و هر موضوعی که توجهتان را جلب میکند.
